بازار؛ گروه صنعت: در حالی که طبق آمارهای رسمی منتشر شده از تجارت خارجی ایران در سال ۱۴۰۴ بیانگر این است که مجموع مبادلات تجاری ایران با وجود شرایط خاص منطقه ای و وقوع دو مقطع درگیری نظامی به حدود ۱۱۰ میلیارد دلار رسیده است که صادرات نفتی بیش از ۵۱ میلیارد و ۶۵۷ میلیون دلار را به خود اختصاص داده است. این در شرایطی است که صادرات غیرنفتی ایران همواره به عنوان یکی از ستون های اصلی اقتصاد کشور مطرح است و طی سالهای اخیر تحولاتی را تجربه کرده است.
پنج محصول برتر صادراتی ایران در سال ۲۰۲۵ عبارتند از: «پلیمرهای اتیلن، گازهای نفتی، آجیل های متفرقه، سنگ آهن و کنسانتره و سپس آلومینیوم خام» که روی هم رفته، ۵ صادرات عمده ایران حدود دو پنجم (۴۱.۹ درصد) از کل فروش دلاری برای تمام محصولات صادر شده از ایران در سال ۲۰۲۵ را تشکیل می دهند
نکته قابل تامل اینکه طبق داده های موجود بیشترین آمار صادراتی غالبا مربوط به فلزات، میوه و آجیل، پلاستیک و اقلام پلاستیکی، سنگ معدن است. در حقیقت بر اساس گزارش منتشر شده از سوی سایت تحقیقی worldtopexports پنج محصول برتر صادراتی ایران در سال ۲۰۲۵ عبارتند از: «پلیمرهای اتیلن، گازهای نفتی، آجیل های متفرقه، سنگ آهن و کنسانتره و سپس آلومینیوم خام» که روی هم رفته، ۵ صادرات عمده ایران حدود دو پنجم (۴۱.۹ درصد) از کل فروش دلاری برای تمام محصولات صادر شده از ایران در سال ۲۰۲۵ را تشکیل می دهند.
ده کالای برتر صادراتی ایران کدام است؟
به عبارت دیگر گروه های کالایی صادراتی زیر بالاترین ارزش دلاری را در محموله های جهانی ایران در سال ۲۰۲۵ نشان می دهند. همچنین درصد سهم هر دسته از کالاهای صادراتی از کل صادرات ایران نشان داده شده است. به عبارت دیگر در رابطه با کالاهای صادراتی که بالاترین ارزش دلاری را در محموله های جهانی ایران در سال ۲۰۲۵ داشته اند آمده است: در مدت نامبرده ارزش صادراتی پلاستیک، اقلام پلاستیکی ۱.۷ میلیارد دلار بوده که ۱۷.۲ درصد از کل صادرات است، ارزش صادراتی میوه ها، آجیل ۱.۲ میلیارد دلار بوده که معادل ۱۲.۶ درصد از کل صادرات است. سوخت های معدنی شامل نفت ارزشی ۱.۲ میلیارد دلار داشته که معادل ۱۲.۳ درصد است و پس از آن سنگ معدن، سرباره، خاکستر با ارزشی ۸۱۳.۳ میلیون دلار در جایگاه بعدی قرار دارد.
در سال ۲۰۲۵ ارزش صادراتی آهن و فولاد ۶۶۱ میلیون دلار بوده که ۶.۷ درصد از کل صادرات محسوب می شود و به این ترتیب آهن و فولاد از نظر ارزش در جایگاه پنجم صادراتی قرار دارند.
علاوه بر این طبق داده های آماری این گزارش، کالاهایی همچون «آلومینیوم، مس، مواد شیمیایی آلی، روی، نمک و گوگرد و سیمان» نیز در رده های بعدی قرار دارند و به این ترتیب ده کالای صادراتی برتر ایران، ۷۷.۸ درصد از ارزش کل محموله های جهانی این کشور را تشکیل می دهند.
نکته قابل تامل اینکه ایران در تجارت بین المللی پلاستیک، چه به عنوان مواد اولیه و چه اقلام ساخته شده از پلاستیک، صادرات خالص بسیار مثبتی دارد. به نوبه خود، این جریان های نقدی نشان دهنده مزایای رقابتی قوی ایران در دسته بندی های مرتبط با محصولات است.
کاهش ۴۳.۶ درصدی صادرات میوه و آجیل ایران در سال ۲۰۲۵
در بخش دیگری از این گزارش آمده است: بر اساس داده های موجود، آلومینیوم با کاهش ۲۹.۶ درصدی از سال ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵، کمترین کاهش را در بین ده کالای صادراتی برتر ایران داشته است. در جایگاه دوم، صادرات روی ایران با کاهش ۳۰.۴ درصدی قرار دارد. محموله های میوه و آجیل ایران با کاهش ۴۳.۶ درصدی، سومین کاهش کند را تجربه کرده اند. در عوض سوخت های معدنی از جمله نفت، با کاهش ۹۸.۳ درصدی نسبت به سال گذشته، بیشترین کاهش را در بین ده کالای صادراتی برتر ایران داشته اند.
باارزش ترین شرکای تجاری ایران
در این گزارش همچنین آمده است: ۱۲ شریک تجاری برتر زیر، ۶۰.۸ درصد از کل صادرات ایران را در سال ۲۰۲۳ خریداری کردند. چین با سهم ۲۷.۱ درصد، عراق (۱۱.۵ درصد)، ترکیه (۶.۸ درصد)، امارات متحده عربی (۵.۸ درصد)، هند (۲.۳ درصد)، پاکستان (۱.۹ درصد)، افغانستان (۱.۷ درصد)، عمان (۱.۲ درصد)، روسیه (۰.۹ درصد)، اندونزی (۰.۷ درصد)، آذربایجان (۰.۵۳ درصد) و ارمنستان (۰.۴۷ درصد) در صدر قرار داشتند.
ترانزیت ۲۰میلیون و ۵۱۶هزار تن کالا از مسیر ایران در سال ۱۴۰۴
از سوی دیگر طبق آمارهای رسمی کشور، در سال ۱۴۰۴، نیز ۲۰ میلیون و ۵۱۶ هزار تن کالا از مسیر ایران ترانزیت شده که بیانگر حفظ جایگاه ژئوپلیتیکی کشور در کریدورهای منطقه ای و استمرار نقش ایران به عنوان مسیر ترانزیتی، علی رغم تحولات امنیتی است.
۹۶ درصد از ارزش صادراتی ایران به کشورهای آسیایی فروخته شده است
در بخش دیگری از گزارش worldtopexports به بررسی جایگاه ایران در حوزه صادراتی از نظر قاره ای پرداخته شده است که نشان می دهد: از دیدگاه قاره ای، ۹۶.۱ درصد از ارزش صادرات ایران به کشورهای آسیایی و ۲.۴ درصد به وارد کنندگان مستقر در اروپا فروخته شده است. همچنین در این گزارش آمده است ایران یک درصد دیگر از کالاها را به خریداران در آفریقا ارسال کرده است.
علاوه بر این درصدهای کمتری به مشتریان مستقر در آمریکای لاتین (۰.۴ درصد) به استثنای مکزیک، آمریکای شمالی (۰.۰۳ درصد) و سپس اقیانوسیه (۰.۰۲ درصد) عمدتاً به استرالیا اختصاص یافته است.
آمار تجارت خارجی ایران در سال ۱۴۰۴
گفتنی است طبق آمار گمرک ایران در حالی مجموع مبادلات تجاری ایران در سال ۱۴۰۴ به مرز ۱۱۰ میلیارد دلار رسیده است که بر اساس این گزارش، مجموع تجارت خارجی ایران در سال گذشته از نظر وزنی به ۱۹۱ میلیون و ۵۸۸ هزار تن رسید و از این میزان، ۱۵۰ میلیون و ۵۰۸ هزار تن به صادرات غیرنفتی اختصاص داشته که ارزشی بالغ بر ۵۱ میلیارد و ۶۵۷ میلیون دلار را به خود اختصاص داده است.
پیشی گرفتن واردات از صادرات غیرنفتی ایران
در مقابل، واردات کشور در این مدت به ۴۱ میلیون و ۸۰ هزار تن به ارزش ۵۸ میلیارد و ۱۶ میلیون دلار رسیده که نشان دهنده پیشی گرفتن ارزش واردات از صادرات غیرنفتی و تداوم کسری تراز تجاری در سال ۱۴۰۴ است. البته این عملکرد در شرایطی به ثبت رسیده که اقتصاد ایران در سال ۱۴۰۴ با دو مقطع تنش جدی مواجه بوده است؛ نخست در خردادماه و هم زمان با وقوع یک جنگ ۱۲ روزه، و دیگری در اسفندماه در جریان درگیری های موسوم به جنگ رمضان. به گفته کارشناسان این تحولات، به طور طبیعی می توانست بر روند تجارت خارجی، به ویژه در حوزه لجستیک، بیمه، حمل و نقل و نقل و انتقال مالی اثرگذار باشد.
